İş teklifini kabul etmeden önce sözleşmede neye bakmalısın? Ücret, rekabet yasağı, deneme süresi, fesih koşulları ve gizlilik maddelerini nasıl yorumlarsın? Adım adım rehber.
İş teklifi heyecanı, sözleşme ayrıntılarını geri plana itebilir. Ancak bir iş sözleşmesi, işe başladığında ücretini, çalışma saatlerini, görev tanımını, ayrılma koşullarını ve çok daha fazlasını yasal olarak belirler. İmzaladıktan sonra "ben bunu bilmiyordum" demek çoğunlukla hukuki bir çözüm sağlamaz.
Türkiy'e bireysel iş sözleşmeleri 4857 sayılı İş Kanunu çerçevesinde düzenlenir. Kanun asgari korumalar sunar; ancak sözleşme, bu asgari korumaların üzerine işverene veya çalışana avantaj sağlayan ek maddeler içerebilir. Bu yüzden sözleşmeyi okumak, sadece ne kabul ettiğini değil, ne kabul etmediğini de anlamak demektir.
İş sözleşmelerinde ücret neredeyse her zaman brüt olarak yazılır. Brüt ücretten SGK primi (%14), gelir vergisi ve damga vergisi kesilerek net ücret hesaplanır. Brüt 30.000 TL alan birinin eline geçen rakam genellikle %65-75 arasında değişir; bu oran vergi dilimine ve diğer faktörlere göre farklılaşır.
Sözleşmede ücretin net mi brüt mu yazıldığını kontrol et. "Ücret: X TL/ay" yazıyorsa ve brüt-net ayrımı yoksa insan kaynaklarına mutlaka sor. Ayrıca ücretin hangi sıklıkta ödeneceği (aylık, 2 haftada bir), hangi tarihte yatırılacağı ve gecikmeli ödeme durumunda ne yapılacağı sözleşmede belirtilmelidir.
Bu rehberi hazırlayanlar
KariyerLobisi rehberleri; topluluk tarafından paylaşılan gerçek mülakat deneyimleri, anonim maaş verileri ve sahadan gelen gözlemler doğrultusunda hazırlanmakta ve düzenli olarak güncellenmektedir.
Brüt ücret üzerinden SGK işçi payı (%14), gelir vergisi ve damga vergisi kesilir. Gelir dilimlerine ve diğer faktörlere göre net ücret genellikle brütün %65-72'si arasında olur. Örneğin brüt 30.000 TL maaş alıyorsanız elinize geçen rakam 19.500-21.600 TL aralığında değişebilir.
Hayır, zorunlu değildir. Rekabet yasağı tarafların anlaşmasıyla eklenen isteğe bağlı bir maddedir. Türk Borçlar Kanunu'na göre geçerli olması için çalışanın hassas bilgilere (müşteri listesi, üretim sırları) erişimi olması, sürenin 2 yılı aşmaması ve coğrafi kapsamın makul olması gerekir.
Deneme süresi içinde yapılan fesihlerde kıdem ve ihbar tazminatı ödenmez. Ancak deneme süresinde fiilen çalıştığınız günlerin ücretini, varsa fazla mesai ücretini ve kullanılmayan yıllık izin ücretini talep edebilirsiniz. SGK kaydının yapılmış olması şartıyla bu haklarınız yasal güvence altındadır.
Sözlü vaatler ispatlanması son derece güç olduğu için büyük risk taşır. Prim, ikramiye veya yan hak vaatlerini e-posta ile teyit ettirin ya da sözleşmeye ek madde olarak ekletin. Yazılı olmayan taahhütler hukuki uyuşmazlıkta sizin aleyhinize sonuçlanabilir.
Evet, yapabilirsiniz. Sözleşme bir müzakere belgesidir. Özellikle rekabet yasağı kapsamı, deneme süresi uzunluğu, fazla mesai koşulları ve yan haklar gibi konuları kibarca ama net biçimde sorgulamak ve değişiklik talep etmek yaygın ve meşru bir pratiktir. İşverenin reddetmesi halinde bile müzakere girişimi genellikle olumsuz bir izlenim yaratmaz.
Bu içerik hakkında soru sormak veya deneyimini paylaşmak için yorum bırakabilirsin.
Giriş yaparak adını otomatik kullanabilirsin.
Henüz yorum yok. İlk yorumu sen yap!
Sözleşmede görev tanımı ne kadar geniş yazılırsa, işveren seni o kadar farklı pozisyonlarda çalıştırabilir. "Şirket ihtiyaçları doğrultusunda başka görevler de üstlenebilir" gibi maddeler yasal olmakla birlikte, seni uzman olduğun alandan çıkarıp tamamen farklı bir role yönlendirmeye zemin hazırlayabilir.
Mümkünse görev tanımı mümkün olduğunca spesifik yazılmalıdır. Teklif edilen pozisyonla doğrudan ilgili sorumlulukları listeleyen bir ek (iş tanım belgesi) sözleşmeye eklenebilir. Bu belge, ileride uyuşmazlık çıkması durumunda koruyucu işlev görür.
İş Kanun'a göre deneme süresi en fazla 2 ay olabilir; toplu iş sözleşmesiyle bu süre 4 aya çıkarılabilir. Deneme süresi boyunca işveren veya çalışan herhangi bir tazminat ödemeksizin iş ilişkisini sona erdirebilir. Ancak bu, deneme süresinde hiçbir hakkının olmadığı anlamına gelmez.
Deneme süresinde çalıştığın günler için ücret almaya hak kazanırsın. Ayrıca SG'a kaydolmak işverenin yasal yükümlülüğüdür; bu SGK kaydını deneme süresinde yapmaz ya da eksik yaparsa çeşitli yaptırımlarla karşılaşır. Yıllık izin hakkı deneme süresinden sonra kazanılmaya başlar.
Türkiy'e yasal çalışma süresi haftada 45 saattir. Bunu aşan her saat fazla mesai sayılır ve normal ücretin %50 fazlasıyla ödenmesi gerekir. Sözleşmede "gerektiğinde fazla mesai yapılabilir" ifadesi standarttır; ancak bunun karşılıksız olduğu veya ücrete dahil edildiği yazılıyorsa dikkatli ol.
"Fazla mesai ücreti maaşa dahildir" şeklindeki maddeler 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında sınırlıdır. İçtihat mahkemeleri bu tür maddelerde asgari ücretin 2 katına kadar olan fazla mesainin kapsanabileceğine hükmetmiştir; bu sınırın üstündeki kısım için ek ödeme hakkı doğar.
Rekabet yasağı maddesi, işten ayrıldıktan sonra belirli bir süre rakip firmada çalışmamayı veya kendi işini kurmamayı taahhüt ettiğin bir düzenlemedir. Türk Borçlar Kanun'un 444-447. maddeleri bu konuyu düzenler. Geçerli bir rekabet yasağı için şu koşulların karşılanması gerekir: çalışanın işverenin müşterileri, üretim sırları veya iş ilişkileri hakkında bilgiye sahip olması, sürenin 2 yılı aşmaması ve coğrafi kapsam ile faaliyet alanının makul ölçüde sınırlı olması.
Pratikte çok geniş kapsamlı yazılmış rekabet yasağı maddeleri görülmektedir. "Türkiy'eki tüm rakip şirketlerde 3 yıl boyunca çalışamaz" gibi ifadeler büyük olasılıkla geçersiz sayılır; ancak bunu mahkemede ispat etmek hem zaman hem de masraf gerektirir. İmzalamadan önce maddenin kapsamını sor, anlamadığın varsa bir avukattan görüş al.
İş ilişkisini kimin hangi koşullarda sonlandırabileceği ve ihbar sürelerinin ne kadar olduğu sözleşmede net olmalıdır. 4857 sayılı İş Kanun'a göre ihbar süreleri kıdeme göre değişir: 6 aydan az kıdemi olan çalışan için 2 hafta, 6 ay ile 1,5 yıl arası için 4 hafta, 1,5 yıl ile 3 yıl arası için 6 hafta, 3 yılı aşan kıdemi olan çalışan için 8 haftadır.
Sözleşmede bu sürelerin kanun minimumundan kısa yazılamaz. Ancak daha uzun tutulabilir; bu genellikle üst düzey pozisyonlarda görülür. Olası bir ayrılıkta ihbar süresini doldurmak ya da işverenin ihbar tazminatı ödemesi gerekir.
Sözleşmeyi okumak için süre iste. "Bugün imzalamanız gerekiyor" baskısı profesyonel bir yaklaşım değildir; 1-2 günlük inceleme süresi talep etmek hakkındır. Gerekirse bir iş hukukçusuna ön danışmanlık için başvurabilirsin; genellikle yarım saat ücretli randevu bu iş için yeterlidir.
Anlamadığın her maddeyi insan kaynaklarına veya teklife seni davet eden yöneticiye yazılı olarak sor. Verilen sözlü açıklamaları e-posta ile teyit etmesini rica et. Sözlü taahhütlerin sözleşmeye eklenmesini talep et; yazılı olmayan taahhütlerin hukuki değeri son derece kısıtlıdır.
